PARAFIA KATEDRALNA • DZIEDZICTWO
Historia Katedry
Historia świątyni św. Mikołaja to opowieść o fundacji, pożarach, odbudowie, sztuce i wielkich wydarzeniach — od lat 1253–1257 aż po wizytę Jana Pawła II 4 czerwca 1997 r.
Widok na ołtarz główny
OŚ CZASU
Najważniejsze daty
Krótki przegląd wydarzeń, które ukształtowały obecną postać Katedry.
- 1253–1257Fundacja gotyckiego kościoła św. Mikołaja przez księcia Bolesława Pobożnego i bł. Jolantę.
- 1303Dokument arcybiskupa Jakuba Świnki potwierdza rolę świątyni i wskazuje ją jako najstarszą w Kaliszu.
- 1612Albin Fontana rozpoczyna odbudowę i nadaje świątyni silniejszy rys barokowy.
- 1621Piotr Żeromski sprowadza z Antwerpii obraz Rubensa „Zdjęcie Chrystusa z Krzyża”.
- 1912Na dzwonnicy umieszczono odrestaurowany dzwon „Mikołaj”.
- 1973W nocy z 13 na 14 grudnia obraz Rubensa prawdopodobnie skradziono, a ołtarz podpalono.
- 1993Powstał nowy ołtarz ofiarny z karraryjskiego marmuru.
- 04.06.1997Jan Paweł II odwiedził Katedrę i modlił się tu prywatnie po Mszy św. w Kaliszu.
POCZĄTKI
Fundacja i pierwsze wieki
Kościół św. Mikołaja w stylu gotyckim został ufundowany w latach 1253-1257 przez księcia Bolesława Pobożnego i jego małżonkę, błogosławioną Jolantę.
Początkowo zarządzali nim księża diecezjalni, a w 1358 r. świątynia przeszła pod opiekę kanoników laterańskich. W 1441 r. arcybiskup Wincenty Kot wyniósł kościół św. Mikołaja do godności kolegiaty zakonnej.
Fresk ukazujący fundatorów świątyni
Akt erekcyjny Kościoła św. Mikołaja
1303
Najstarsza świątynia w Kaliszu
Dekret arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnki poświadcza, że rektor kościoła św. Mikołaja pełnił obowiązki duszpasterskie w nowym mieście. Z dokumentu wynika również, że świątynia jest najstarszą w Kaliszu.
POŻARY I ODBUDOWA
Od zniszczeń do barokowego blasku
Kościół wielokrotnie nękały pożary: w 1560 r. spalił się kościół i klasztor, a wraz z nimi bogata biblioteka. Kolejny pożar nawiedził świątynię w 1609 r.
W 1612 r. do odbudowy przystąpił włoski architekt Albin Fontana, wprowadzając do świątyni elementy barokowe i dekorację stiukową w typie lubelsko-kaliskim.
Widok sklepienia
Obraz Rubensa „Zdjęcie Chrystusa z krzyża”
1621
Rubens w głównym ołtarzu
Piotr Żeromski, starosta bydgoski i poseł polski do Niderlandów, kupił w Antwerpii w pracowni PP. Rubensa obraz „Zdjęcie Chrystusa z Krzyża” i ofiarował go do głównego ołtarza świątyni.
XVIII I XIX WIEK
Burzliwe stulecia
Zniszczenia wojenne, pożary, zabory, próba rozbiórki i wielki remont świątyni.
1706
Wojna i zniszczenia
Po bitwie między Szwedami a wojskami elektorskimi zniszczeniu uległo miasto i kościół, choć ocalały mury świątyni.
1792–1806
Pożar i groźba rozbiórki
Kolejny pożar wybuchł w 1792 r. W 1806 r. Prusacy zamierzali rozebrać kościół św. Mikołaja, lecz zrezygnowali z tego planu.
1810
Powrót pod opiekę księży diecezjalnych
Arcybiskup Ignacy Raczyński zniósł w Kaliszu Zgromadzenie Kanoników Laterańskich, obecnych tu przez ponad 450 lat.
W 1869 r. rozpoczęto gruntowny remont świątyni. Władze miasta nakazały obowiązkowe składki, a parafianie chętnie wsparli to przedsięwzięcie.
Na początku XX w. wykonano witraże przedstawiające m.in. św. Kingę, św. Kazimierza, św. Franciszka z Asyżu, św. Augustyna, św. Józefa i św. Tomasza z Akwinu.
SZTUKA I PAMIĘĆ
Dzieła, które budują tożsamość Katedry
Wnętrze świątyni przechowuje dzieła barokowe, patriotyczne i pamiątkowe świadectwa historii.
Na uwagę zasługuje umieszczony po lewej stronie tęczy ołtarz Pięciu Krzyży. W centrum znajduje się rzeźbiony krucyfiks barokowy, a obok postacie Mojżesza, św. Piotra, św. Andrzeja i św. Heleny. Pod krzyżem Jezusa umieszczono obraz Matki Bożej Bolesnej z końca XVIII w.
Ołtarz Pięciu Krzyży
Polichromia i witraże autorstwa Tetmajera
W kaplicy Matki Boskiej Pocieszenia, zwanej również Kaplicą Polską lub Kaplicą „Pod orłami”, znajdują się witraże i polichromia o tematyce patriotycznej, wykonane w latach 1909 - 1912 przez krakowskiego artystę Włodzimierza Tetmajera.
Największy sprzeciw władz carskich wzbudził obraz – alegoria Umarłej Polski.
Obraz – alegoria Umarłej Polski wg. autorstwa Tetmajera
Dzwon „Mikołaj”
1912–1947
Historia dzwonu „Mikołaj”
W 1912 r. na dzwonnicy umieszczono odrestaurowany dzwon „Mikołaj”, wykonany dwieście lat wcześniej.
W czasie okupacji niemieckiej został zrabowany i przeznaczony na złom. Odnaleziony we Wrocławiu powrócił po wojennej tułaczce w 1947 r.
Jemu Kazimierz Przerwa–Tetmajer dedykował słowa: „Na Anioł Pański biją dzwony, niech będzie Chrystus pozdrowiony”.
13/14 GRUDNIA 1973
Utrata obrazu Rubensa i pożar ołtarza
W nocy z 13 na 14 grudnia 1973 r. obraz Rubensa, umieszczony w głównym ołtarzu, prawdopodobnie skradziono, a dla zatarcia śladów podpalono cały ołtarz.
Dwadzieścia lat później, w 1993 r., zbudowano nowy ołtarz ofiarny wykonany z karraryjskiego marmuru.
W latach 1990 – 1997, gdy proboszczem był ks. Prałat Andrzej Gaweł, świątynia została gruntownie odnowiona i przywrócono jej pełny blask.
Ks. Prałat otrzymuje kielich – dar dla Katedry od Jana Pawła II
LUDZIE I WYDARZENIA
Świątynia w historii miasta
Katedra była świadkiem ważnych wydarzeń i miejscem związanym z wieloma znanymi postaciami.
- KrólowieW Katedrze modlili się Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło.
- 1357Odbył się tu synod biskupów.
- XIV wiekPrzy parafii istniała szkoła.
- Adam AsnykW kościele św. Mikołaja został ochrzczony Adam Asnyk.
- Maria KonopnickaMaria Konopnicka z domu Wasiłowska zawarła w świątyni związek małżeński z Jarosławem Konopnickim.
Tablica Pamiątkowa: A. Asnyk
Tablica Pamiątkowa: M. Konopnicka
NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIE
Jan Paweł II w Katedrze
Najważniejszym wydarzeniem w historii naszej Katedry była wizyta Jana Pawła II, który 4 czerwca 1997 r. po celebracji Mszy św. na Placu Świętego Józefa w Kaliszu przyjechał do świątyni na prywatną modlitwę dziękczynienia.
04.06.1997
Wizyta pełna symboliki
Ta wizyta stała się jednym z najważniejszych momentów w historii Katedry i całej wspólnoty parafialnej.
Jan Paweł II w Katedrze – 04.06.1997 r.
Jan Paweł II w Katedrze – 04.06.1997 r.